U dorosłego: 30 uciśnięć klatki piersiowej i 2 oddechy ratownicze, powtarzane bez przerwy. Uciskaj na środku klatki piersiowej na głębokość 5–6 cm, w tempie 100–120 uciśnięć na minutę, pozwalając klatce całkowicie wrócić do pozycji wyjściowej po każdym uciśnięciu.
Zanim zaczniesz — zadzwoń pod 112 i włącz głośnomówiący. Jeśli nie chcesz lub nie umiesz wykonać oddechów ratowniczych, rób same uciśnięcia bez przerwy. To wciąż wielokrotnie lepsze niż nierobienie niczego.
Kiedy zacząć resuscytację?
Resuscytację zaczynasz, gdy poszkodowany nie reaguje i nie oddycha prawidłowo. To wszystko. Nie musisz szukać tętna — u osoby nieprzeszkolonej ocena tętna zabiera cenne sekundy i bywa mylna.
Najczęstsza pułapka to oddech agonalny: pojedyncze, rzadkie, głośne westchnięcia albo charczenie w pierwszych minutach po zatrzymaniu krążenia. Wygląda jak oddychanie i dlatego świadkowie często wstrzymują się z pomocą. Oddech agonalny to nie jest prawidłowy oddech — w takiej sytuacji zaczynasz uciskać.
Jeśli masz wątpliwość, czy poszkodowany oddycha prawidłowo — traktuj to jak brak oddechu i zacznij uciskać. Uciskanie osoby, która oddycha, wyrządzi mniej szkody niż nieuciskanie osoby, która ma zatrzymanie krążenia.
Algorytm RKO u dorosłego — 8 kroków
- Sprawdź bezpieczeństwo. Rozejrzyj się. Ruch uliczny, prąd, gaz, dym — jeśli miejsce nie jest bezpieczne, nie podchodź. Ratownik, który sam zostanie poszkodowanym, nikomu nie pomoże.
- Sprawdź reakcję. Delikatnie potrząśnij za ramiona i głośno zapytaj: „Halo, słyszy mnie pan?”. Brak reakcji — działaj dalej.
- Udrożnij drogi oddechowe. Połóż jedną rękę na czole, dwa palce drugiej ręki na żuchwie i odchyl głowę do tyłu, unosząc brodę. U osoby nieprzytomnej język opada i blokuje drogi oddechowe — samo odchylenie głowy często je otwiera.
- Oceń oddech przez maksymalnie 10 sekund. Pochyl się nad twarzą: patrz na klatkę piersiową, słuchaj, wyczuwaj policzkiem wydychane powietrze.
- Zadzwoń pod 112. Włącz głośnomówiący i połóż telefon obok — dyspozytor poprowadzi Cię przez resuscytację. Jeśli ktoś jest obok, wyślij go po AED i wskaż konkretną osobę: „Pan w niebieskiej kurtce — proszę przynieść defibrylator”.
- 30 uciśnięć. Nadgarstek jednej dłoni na środku klatki piersiowej (dolna połowa mostka), druga dłoń na wierzchu, palce splecione. Ramiona wyprostowane, barki nad klatką. Uciskaj 5–6 cm głęboko, w tempie 100–120 na minutę, za każdym razem pozwalając klatce w pełni wrócić.
- 2 oddechy ratownicze. Odchyl głowę, zaciśnij nos, obejmij ustami usta poszkodowanego i wdmuchuj powietrze przez około 1 sekundę, obserwując, czy klatka się unosi. Dwa oddechy nie powinny zająć więcej niż 10 sekund.
- Kontynuuj 30:2 aż do przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego, podłączenia AED, powrotu oznak życia albo Twojego całkowitego wyczerpania. Jeśli jest druga osoba — zmieniajcie się co około 2 minuty, bo jakość uciśnięć spada szybciej, niż się wydaje.
Tempo, głębokość i najczęstsze błędy
Trzy parametry decydują o skuteczności uciśnięć — i wszystkie trzy są najczęściej robione źle:
| Parametr | Jak ma być | Typowy błąd |
|---|---|---|
| Głębokość | 5–6 cm u dorosłego | Za płytko — ze strachu przed złamaniem żebra |
| Tempo | 100–120 uciśnięć / minutę | Za wolno albo przyspieszanie ze stresu |
| Odbarczenie | Pełny powrót klatki po każdym uciśnięciu | Opieranie się na klatce między uciśnięciami |
| Przerwy | Jak najkrótsze, poniżej 10 sekund | Długie przerwy na oddechy i sprawdzanie tętna |
Złamane żebro brzmi groźnie, ale przy prawidłowo prowadzonej resuscytacji zdarza się często i nie jest powodem do przerwania uciśnięć. Zrosną się. Mózg bez krążenia — nie.
Jak używać AED?
Automatyczny defibrylator zewnętrzny jest zaprojektowany tak, żeby obsłużyła go osoba bez żadnego przeszkolenia. Nie wykona wyładowania, jeśli nie jest ono potrzebne — sam analizuje rytm serca i decyduje.
- Włącz urządzenie — od tego momentu mówi Ci, co robić.
- Naklej elektrody na odsłoniętą klatkę piersiową, zgodnie z rysunkiem na elektrodach.
- Odsuń się na czas analizy — nikt nie może dotykać poszkodowanego.
- Jeśli urządzenie zaleci wyładowanie — upewnij się, że nikt nie dotyka, i naciśnij przycisk.
- Natychmiast wróć do uciśnięć i postępuj zgodnie z poleceniami AED.
Nie przerywaj uciśnięć na czas przynoszenia i naklejania elektrod, jeśli jest przy Tobie druga osoba — jeden uciska, drugi obsługuje AED.
Przeczytanie instrukcji to nie to samo co jej wykonanie
Na szkoleniu ćwiczysz na fantomie z pomiarem głębokości i tempa. Dopiero wtedy widać, czy uciskasz wystarczająco mocno.
RKO u dziecka i niemowlęcia — co się zmienia?
U dzieci zatrzymanie krążenia najczęściej wynika z problemu oddechowego, a nie sercowego. Dlatego algorytm zaczyna się inaczej: od 5 oddechów ratowniczych przed rozpoczęciem uciśnięć.
| Dorosły | Dziecko (1 rok – dojrzewanie) | Niemowlę (do 1 roku) | |
|---|---|---|---|
| Start | Od uciśnięć | 5 oddechów ratowniczych | 5 oddechów ratowniczych |
| Stosunek | 30:2 | 15:2 (osoby przeszkolone) | 15:2 (osoby przeszkolone) |
| Technika | Dwie dłonie | Jedna lub dwie dłonie | Dwa palce lub kciuki obu dłoni |
| Głębokość | 5–6 cm | Około 1/3 głębokości klatki | Około 1/3 głębokości klatki |
Osoba nieprzeszkolona, która nie pamięta wariantu 15:2, powinna stosować schemat dorosłego (30:2) — lepszy niedoskonały algorytm niż żaden. Więcej o postępowaniu u najmłodszych piszemy we wpisie o zadławieniu u dziecka i niemowlęcia.
Jak długo prowadzić resuscytację?
Uciskasz do momentu, w którym wystąpi jedno z czterech zdarzeń:
- Przyjedzie zespół ratownictwa medycznego i przejmie działania.
- Poszkodowany zacznie prawidłowo oddychać, otworzy oczy albo zacznie się poruszać.
- AED poleci przerwanie i wykonanie analizy.
- Opadniesz z sił i nie ma nikogo, kto Cię zmieni.
Nie przerywaj po kilku minutach dlatego, że „nie działa”. Uciśnięcia nie mają za zadanie uruchomić serca — mają utrzymać przepływ krwi przez mózg do czasu, aż zrobi to defibrylator albo zespół ratunkowy.
Zanim wezwiesz pomoc — przygotuj te informacje
- Gdzie — dokładny adres, a poza miastem punkt charakterystyczny.
- Co się stało — „mężczyzna nieprzytomny, nie oddycha”.
- Ile osób jest poszkodowanych.
- Twoje imię i numer, z którego dzwonisz.
- Nie rozłączaj się pierwszy — dyspozytor może prowadzić Cię przez RKO.
Czy mogę zaszkodzić albo odpowiadać prawnie?
To pytanie pada na każdym szkoleniu. Polskie prawo działa tutaj w drugą stronę, niż obawia się większość osób: nieudzielenie pomocy jest przestępstwem (art. 162 Kodeksu karnego), a osoba udzielająca pierwszej pomocy korzysta z ochrony przewidzianej w ustawie o Państwowym Ratownictwie Medycznym.
W praktyce: działając w dobrej wierze i zgodnie z posiadaną wiedzą, robisz dokładnie to, czego prawo od Ciebie oczekuje.
Najczęstsze pytania
Nie. Jeśli nie chcesz lub nie potrafisz wykonać oddechów ratowniczych, prowadź same uciśnięcia klatki piersiowej bez przerwy, w tempie 100–120 na minutę. Resuscytacja z samymi uciśnięciami jest zdecydowanie lepsza niż brak jakichkolwiek działań i jest zalecana dla osób nieprzeszkolonych.
Oddech agonalny to pojedyncze, rzadkie, nieregularne westchnięcia lub charczenie, często z odgłosem chrapania. Pojawia się w pierwszych minutach po zatrzymaniu krążenia i bywa mylony z oddychaniem. Jeśli oddech jest rzadki, głośny i nieregularny — traktuj to jako brak prawidłowego oddechu i rozpocznij uciśnięcia.
Kontynuować uciśnięcia. Złamania żeber lub chrząstek żebrowych zdarzają się przy prawidłowo prowadzonej resuscytacji i nie są powodem do jej przerwania. Zbyt płytkie uciskanie ze strachu przed urazem jest znacznie groźniejsze niż samo złamanie.
Nie. Automatyczny defibrylator zewnętrzny sam analizuje rytm serca i wykona wyładowanie tylko wtedy, gdy jest ono wskazane. Jeśli rytm nie kwalifikuje się do defibrylacji, urządzenie nie pozwoli na wyładowanie i poleci kontynuowanie uciśnięć.
Osoba udzielająca pierwszej pomocy w dobrej wierze korzysta z ochrony przewidzianej w ustawie o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Znacznie poważniejsze konsekwencje wiążą się z nieudzieleniem pomocy — jest to przestępstwo z art. 162 Kodeksu karnego.
Podstawa i źródła
- Wytyczne resuscytacji Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC) — erc.edu, wersja polska: Polska Rada Resuscytacji
- Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym — ISAP
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny, art. 162 — ISAP
Wpis ma charakter edukacyjny i nie zastępuje szkolenia praktycznego ani porady medycznej. Algorytm opisano zgodnie z wytycznymi obowiązującymi w dniu publikacji — wytyczne resuscytacji są okresowo aktualizowane.