Jeśli dziecko kaszle skutecznie — nie przerywaj mu. Kaszel jest najskuteczniejszym mechanizmem usuwania ciała obcego. Zachęcaj do kaszlu i bądź obok.
Jeśli kaszel jest nieskuteczny (dziecko nie może wydać dźwięku, sinieje, słabnie): u dziecka powyżej 1. roku życia stosuj 5 uderzeń między łopatki, a następnie 5 uciśnięć nadbrzusza. U niemowlęcia do 1. roku życia nie wolno uciskać nadbrzusza — zamiast tego wykonuj 5 uderzeń między łopatki i 5 uciśnięć klatki piersiowej.
Jak rozpoznać zadławienie?
Najważniejsze rozróżnienie w całym postępowaniu to kaszel skuteczny czy nieskuteczny. Od tego zależy, czy masz interweniować, czy nie przeszkadzać.
| Kaszel skuteczny | Kaszel nieskuteczny |
|---|---|
| Dziecko płacze lub odpowiada | Nie może wydać żadnego dźwięku |
| Kaszel jest głośny | Kaszel cichy albo bezgłośny |
| Nabiera powietrza między kaszlnięciami | Nie może nabrać powietrza |
| Jest w pełni przytomne | Sinieje, słabnie, traci przytomność |
| Co robisz: zachęcasz do kaszlu, obserwujesz | Co robisz: działasz natychmiast |
Nie wkładaj palców do buzi „na ślepo”, żeby wyciągnąć ciało obce. Bardzo łatwo w ten sposób przepchnąć je głębiej. Usuwasz tylko to, co widzisz i możesz chwycić bez ryzyka.
Niemowlę do 1. roku życia — 5 i 5
To najważniejsza część tego wpisu. U niemowląt nie stosuje się uciśnięć nadbrzusza (rękoczynu Heimlicha) — ryzyko uszkodzenia wątroby i innych narządów jamy brzusznej jest zbyt duże w stosunku do korzyści.
- Ułóż niemowlę twarzą w dół na swoim przedramieniu, podpierając głowę i żuchwę dłonią. Głowa musi być niżej niż tułów. Oprzyj przedramię na swoim udzie.
- Wykonaj 5 energicznych uderzeń nadgarstkiem drugiej dłoni między łopatki. Po każdym uderzeniu sprawdź, czy ciało obce nie wypadło.
- Jeśli to nie pomogło — odwróć niemowlę na plecy, podpierając głowę, nadal głową w dół.
- Wykonaj 5 uciśnięć klatki piersiowej dwoma palcami, w tym samym miejscu co przy resuscytacji (dolna połowa mostka), ale wolniej i głębiej niż przy RKO.
- Powtarzaj cykl 5 uderzeń i 5 uciśnięć, aż ciało obce zostanie usunięte albo niemowlę straci przytomność.
Jeśli jesteś sam i pierwsza seria uderzeń nie pomogła — zadzwoń pod 112, włącz głośnomówiący i kontynuuj działania. Nie przerywaj postępowania na czas rozmowy.
Dziecko powyżej 1. roku życia
U starszych dzieci schemat jest taki sam jak u dorosłych, tylko siłę dostosowujesz do wielkości dziecka.
- 5 uderzeń między łopatki. Pochyl dziecko do przodu i podeprzyj jedną ręką klatkę piersiową. Uderzaj nadgarstkiem w okolicę między łopatkami.
- 5 uciśnięć nadbrzusza. Stań za dzieckiem, obejmij je ramionami, jedną dłoń zaciśnij w pięść i umieść nad pępkiem, poniżej mostka. Drugą dłonią chwyć pięść i pociągnij zdecydowanie do siebie i do góry.
- Powtarzaj naprzemiennie serie 5 uderzeń i 5 uciśnięć, sprawdzając po każdej serii, czy ciało obce zostało usunięte.
Co, gdy dziecko traci przytomność?
To moment, w którym postępowanie przy zadławieniu zmienia się w resuscytację:
- Ostrożnie połóż dziecko na twardym podłożu.
- Zadzwoń pod 112, jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś. Włącz głośnomówiący.
- Otwórz buzię i usuń ciało obce tylko wtedy, gdy je widzisz.
- Rozpocznij resuscytację: 5 oddechów ratowniczych, potem cykle uciśnięć i oddechów.
- Za każdym razem przed oddechami sprawdzaj, czy ciało obce nie pojawiło się w ustach.
Uciśnięcia klatki piersiowej w trakcie resuscytacji dodatkowo zwiększają ciśnienie w drogach oddechowych i same w sobie mogą przemieścić ciało obce. Pełny algorytm opisujemy we wpisie o resuscytacji krok po kroku.
Rodzicu — to trzeba przećwiczyć na fantomie
Kurs „Pierwsza pomoc dla dziecka i noworodka” to ćwiczenia na fantomie niemowlęcia: chwyt, kąt ułożenia i siła uderzeń. Czytanie nie wyrobi odruchu.
Ciało obce wypadło — i co dalej?
Koniec zadławienia nie zawsze oznacza koniec problemu. Skontaktuj się z lekarzem, jeśli wystąpi którakolwiek z tych sytuacji:
- Stosowałeś uciśnięcia nadbrzusza — kontrola lekarska jest wskazana zawsze ze względu na ryzyko urazu narządów wewnętrznych.
- Dziecko nadal kaszle, ma świszczący oddech lub trudności z przełykaniem — część ciała obcego mogła zostać w drogach oddechowych.
- Był epizod utraty przytomności albo zasinienia.
- Podejrzewasz zachłyśnięcie płynem lub drobnymi elementami, które mogły dostać się głębiej.
Profilaktyka — co realnie zmniejsza ryzyko
- Do 4. roku życia bez orzeszków, całych winogron, twardych cukierków i surowej marchewki w kawałkach.
- Winogrona i pomidorki koktajlowe krojone wzdłuż na ćwiartki, nie w krążki.
- Posiłki tylko na siedząco — nigdy w biegu, w samochodzie ani w łóżku.
- Zabawki zgodne z oznaczeniem wiekowym; drobne elementy poza zasięgiem.
- Baterie pastylkowe zabezpieczone — połknięcie to stan nagły, nie tylko zadławienie.
- Dziecko podczas jedzenia jest pod obserwacją dorosłego.
Najczęstsze pytania
U niemowląt do 1. roku życia narządy jamy brzusznej, przede wszystkim wątroba, są proporcjonalnie duże i słabo osłonięte przez klatkę piersiową. Uciśnięcia nadbrzusza niosą realne ryzyko ich uszkodzenia. Dlatego u niemowląt stosuje się 5 uderzeń między łopatki i 5 uciśnięć klatki piersiowej.
Jeśli kaszel jest skuteczny i dziecko oddycha, wystarczy obserwacja. Dzwoń pod 112, gdy kaszel jest nieskuteczny, pierwsza seria uderzeń nie przyniosła efektu, dziecko traci przytomność albo jeśli zastosowałeś uciśnięcia nadbrzusza.
Nie. Potrząsanie dzieckiem trzymanym za nogi to metoda znana z opowieści rodzinnych, a nie z wytycznych. Grozi urazem kręgosłupa szyjnego i głowy, a nie zwiększa skuteczności. Stosuj opisany schemat uderzeń między łopatki.
Niekoniecznie. Jeśli po epizodzie utrzymuje się kaszel, świszczący oddech, chrypka lub trudności z przełykaniem, fragment ciała obcego mógł pozostać w drogach oddechowych i konieczna jest konsultacja lekarska. Kontrola jest wskazana również zawsze po zastosowaniu uciśnięć nadbrzusza.
Granicą jest ukończony 1. rok życia. Do 1. roku obowiązuje schemat dla niemowlęcia, czyli uderzenia między łopatki i uciśnięcia klatki piersiowej. Powyżej 1. roku życia stosuje się uderzenia między łopatki oraz uciśnięcia nadbrzusza, z siłą dostosowaną do wielkości dziecka.
Podstawa i źródła
- Wytyczne resuscytacji Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC), rozdział o zabiegach ratujących życie u dzieci — erc.edu
- Polska Rada Resuscytacji — polskie wydanie wytycznych — prc.krakow.pl
Wpis ma charakter edukacyjny i nie zastępuje szkolenia praktycznego ani porady medycznej. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod numer 112.