Przepisy nie określają zawartości apteczki zakładowej. Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bhp nakłada obowiązek zapewnienia apteczek i punktów pierwszej pomocy, ale o ich wyposażeniu decyduje pracodawca w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami.
W praktyce firmy korzystają z gotowych apteczek zgodnych z normą DIN 13157 (mniejsze zakłady) lub DIN 13169 (większe) i uzupełniają je o środki wynikające ze specyfiki stanowisk. W apteczce nie powinno być leków — nawet przeciwbólowych.
Co dokładnie mówią przepisy?
Podstawą jest § 44 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Nakłada on trzy obowiązki, a żaden z nich nie brzmi „kup apteczkę i zapomnij":
- Sprawnie funkcjonujący system pierwszej pomocy — czyli apteczki, wyznaczone osoby i wiedza, gdzie tego szukać.
- Punkty pierwszej pomocy i apteczki w liczbie dostosowanej do rodzaju i nasilenia zagrożeń.
- Obsługa przez przeszkolone osoby — na każdej zmianie.
Ten trzeci punkt spina apteczkę z obowiązkiem, który opisaliśmy w osobnym wpisie: wyznaczeniem i przeszkoleniem pracowników do udzielania pierwszej pomocy. Apteczka bez wyznaczonych osób to połowa obowiązku.
Pracodawca zapewnia punkty pierwszej pomocy i apteczki, a ich obsługę na każdej zmianie powierza wyznaczonym pracownikom przeszkolonym w udzielaniu pierwszej pomocy. Przy punktach i apteczkach umieszcza się instrukcje udzielania pierwszej pomocy oraz wykazy osób wyznaczonych.
§ 44 rozporządzenia MPiPS z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp (streszczenie)Ile apteczek powinno być w zakładzie?
Tu również nie ma sztywnej liczby — kryterium to rodzaj i nasilenie zagrożeń. Praktyka, którą stosujemy przy audytach przed szkoleniem, opiera się na trzech pytaniach:
- Czas dojścia. Apteczka powinna być osiągalna w kilkadziesiąt sekund z każdego stanowiska. W praktyce oznacza to jedną na kondygnację i jedną na wydzieloną halę.
- Charakter pracy. Warsztat, kuchnia i magazyn z wózkami widłowymi generują inne urazy niż biuro — i potrzebują szerszego wyposażenia.
- Praca w terenie. Auta serwisowe i ekipy wyjazdowe potrzebują własnych apteczek, nie tylko tej w siedzibie.
Zalecane wyposażenie apteczki zakładowej
Poniższa lista to praktyczna rekomendacja branżowa oparta o zawartość apteczek zgodnych z normą DIN 13157, a nie wymóg prawny. Ostateczny skład uzgodnij z lekarzem medycyny pracy.
| Grupa | Co powinno się znaleźć | Do czego służy |
|---|---|---|
| Opatrunki | Kompresy jałowe, opatrunki indywidualne, plastry z opatrunkiem, plaster w rolce, gaza jałowa | Rany, otarcia, skaleczenia |
| Bandaże | Bandaże dziane i elastyczne różnych szerokości, chusta trójkątna, opaska uciskowa | Stabilizacja, mocowanie opatrunków, krwotoki |
| Oparzenia | Opatrunki hydrożelowe, chusta na oparzenia | Chłodzenie i zabezpieczenie oparzeń |
| Ochrona ratownika | Rękawiczki jednorazowe (kilka par), maseczka do sztucznego oddychania | Bezpieczeństwo osoby udzielającej pomocy |
| Narzędzia | Nożyczki ratownicze, chusteczki do dezynfekcji rąk, koc ratunkowy (folia NRC) | Dostęp do rany, higiena, ochrona przed wychłodzeniem |
| Dokumentacja | Instrukcja pierwszej pomocy, wykaz osób wyznaczonych z telefonami, spis zawartości | Wymóg z § 44 — najczęściej pomijany element |
Czego nie powinno być w apteczce?
Leków. Także tych, które wydają się nieszkodliwe — tabletek przeciwbólowych, węgla, syropów, maści. Powód jest prosty: podanie leku to czynność, która wymaga wiedzy o przeciwwskazaniach, uczuleniach i interakcjach. Osoba wyznaczona do pierwszej pomocy nie ma podstaw, żeby taką decyzję podjąć, a odpowiedzialność spada na pracodawcę.
Apteczka pełna ibuprofenu i witaminy C, kupionego przez kogoś z dobrych chęci. Wyrzuć leki, a zamiast nich uzupełnij rękawiczki i opatrunki — tego zwykle brakuje.
Poza lekami z apteczki wyrzuć też:
- Przeterminowane opatrunki — jałowość ma datę ważności.
- Otwarte i napoczęte opakowania — nie są już jałowe.
- Waty i ligniny do bezpośredniego opatrywania ran — włókna przywierają do rany.
- Środki do dezynfekcji ran na bazie alkoholu, jeśli nie są przeznaczone do stosowania na uszkodzoną skórę.
Apteczka to sprzęt — ktoś musi umieć jej użyć
Przy szkoleniu stacjonarnym przeglądamy Waszą apteczkę razem z uczestnikami i pokazujemy zastosowanie każdego elementu.
Jak często sprawdzać apteczkę?
Przepisy nie narzucają częstotliwości. Sensowna praktyka to przegląd raz na kwartał oraz każdorazowo po użyciu. Prowadź prostą kartę kontroli — przy kontroli PIP jest to dowód, że system działa, a nie tylko istnieje.
Kwartalny przegląd — lista kontrolna
- Sprawdzam daty ważności wszystkich opatrunków i uzupełniam braki.
- Sprawdzam, czy nic nie zostało zużyte i nieodnotowane.
- Aktualizuję wykaz osób wyznaczonych — czy wszyscy nadal pracują i są na tej zmianie.
- Sprawdzam, czy instrukcja pierwszej pomocy nadal wisi i jest czytelna.
- Sprawdzam oznakowanie apteczki i drogę dojścia — czy nic jej nie zastawia.
- Pytam losową osobę z zespołu, gdzie jest apteczka. Jeśli nie wie — system nie działa.
- Odnotowuję przegląd z datą i podpisem.
Oznakowanie i dostęp
Apteczka musi być oznakowana znakiem białego krzyża na zielonym tle i widoczna z odległości. Dwa błędy, które widzimy najczęściej:
- Apteczka zamknięta w szafce kierownika, do której klucz ma jedna osoba. W nocy albo na urlopie — nie ma dostępu.
- Apteczka zastawiona regałem, paletą albo szafą. Znak wisi, apteczki nie da się wyjąć.
Apteczka ma być dostępna dla każdego pracownika, o każdej porze, bez szukania klucza.
Najczęstsze pytania
Nie powinno ich tam być. Podanie leku wymaga wiedzy o przeciwwskazaniach, uczuleniach i interakcjach, a osoba wyznaczona do udzielania pierwszej pomocy nie ma podstaw, by taką decyzję podjąć. Apteczka zakładowa służy do zaopatrywania urazów, a nie do leczenia.
Nie. Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bhp nakłada obowiązek zapewnienia apteczek, ale nie podaje zamkniętej listy zawartości. O wyposażeniu decyduje pracodawca w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami. W praktyce stosuje się apteczki zgodne z normami DIN 13157 lub DIN 13169.
Przepisy nie podają liczby — ma ona odpowiadać rodzajowi i nasileniu zagrożeń. Praktyczne kryterium to czas dojścia: apteczka powinna być osiągalna z każdego stanowiska w kilkadziesiąt sekund. Zwykle oznacza to jedną apteczkę na kondygnację lub wydzieloną halę, plus osobne apteczki w samochodach służbowych.
Przepisy nie narzucają częstotliwości. Rekomendowana praktyka to przegląd raz na kwartał oraz każdorazowo po użyciu apteczki. Warto prowadzić kartę kontroli z datą i podpisem — stanowi ona dowód, że system pierwszej pomocy faktycznie działa.
Nie powinna. Apteczka ma być dostępna dla każdego pracownika o każdej porze pracy zakładu. Zamknięcie jej w szafce, do której klucz ma jedna osoba, w praktyce oznacza brak dostępu na innych zmianach i podczas nieobecności tej osoby.
Podstawa prawna i źródła
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, § 44 — ISAP
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy, art. 2091 — ISAP
- Państwowa Inspekcja Pracy — materiały informacyjne — pip.gov.pl
Wpis ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Zawartość apteczki należy uzgodnić z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami.