Tak. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej zobowiązuje do zapoznania pracowników z przepisami przeciwpożarowymi, a art. 2091 Kodeksu pracy nakazuje wyznaczyć pracowników do wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji. Ich liczba, szkolenie i wyposażenie mają uwzględniać rodzaj i poziom zagrożeń w zakładzie.
Przepisy nie określają formy ani częstotliwości szkolenia przeciwpożarowego. W praktyce szkoli się przy przyjęciu do pracy, po każdej zmianie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego i przy okazji ćwiczeń ewakuacyjnych.
Jeden artykuł, trzy obowiązki
Art. 2091 Kodeksu pracy jest często kojarzony wyłącznie z pierwszą pomocą. W rzeczywistości nakłada na pracodawcę trzy równorzędne obowiązki — i każdy z nich wymaga wyznaczenia ludzi:
| Obowiązek | Kogo wyznaczasz | Czego muszą umieć |
|---|---|---|
| Pierwsza pomoc | Osoby do udzielania pierwszej pomocy | Resuscytacja, AED, krwotoki, pozycja boczna |
| Zwalczanie pożarów | Osoby do gaszenia pożarów w zarodku | Dobór i użycie gaśnicy, hydrantu, koca gaśniczego, odcięcie zasilania |
| Ewakuacja | Osoby odpowiedzialne za ewakuację | Alarmowanie, drogi ewakuacyjne, sprawdzanie pomieszczeń, punkt zbiórki |
Pierwszy z tych obowiązków opisaliśmy szczegółowo we wpisie o obowiązkach pracodawcy przy pierwszej pomocy. Ten tekst dotyczy dwóch pozostałych.
Kogo trzeba przeszkolić?
- Wszystkich pracowników — w zakresie zapoznania z przepisami przeciwpożarowymi i instrukcją bezpieczeństwa pożarowego obiektu: gdzie są wyjścia, jak alarmować, gdzie jest punkt zbiórki.
- Osoby wyznaczone — szerzej i praktycznie: użycie sprzętu gaśniczego, prowadzenie ewakuacji, sprawdzanie pomieszczeń, współpraca ze strażą pożarną po jej przyjeździe.
- Kadrę kierowniczą — odpowiedzialność za drożność dróg ewakuacyjnych i reagowanie na zgłoszenia nieprawidłowości.
Ramowy program instruktażu ogólnego BHP obejmuje zasady ochrony przeciwpożarowej, ale to zwykle kilka minut ogólnych informacji. Nie zastępuje przeszkolenia osób wyznaczonych do gaszenia pożarów i ewakuacji — tak samo jak nie zastępuje przeszkolenia z pierwszej pomocy.
Co powinno obejmować szkolenie?
- Zagrożenia pożarowe w zakładzie — materiały palne, instalacje, miejsca szczególnego ryzyka.
- Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego — gdzie jest, co zawiera, kto za nią odpowiada.
- Alarmowanie — ręczne ostrzegacze pożarowe, numer 112, informacje dla dyspozytora.
- Sprzęt gaśniczy — dobór i użycie gaśnic, hydrantów i koców gaśniczych, ćwiczenie praktyczne.
- Ewakuacja — oznakowanie, drogi i wyjścia, punkt zbiórki, pomoc osobom z niepełnosprawnościami.
- Pierwsza pomoc przy oparzeniach i zatruciu dymem — połączenie z obowiązkiem pierwszej pomocy.
Szczegóły doboru gaśnic opisaliśmy w tekście o gaśnicach w firmie, a organizację ewakuacji — we wpisie o ewakuacji i próbnych ćwiczeniach.
Szkolenie PPOŻ prowadzone przez oficera PSP
Online dla całego zespołu albo stacjonarnie z gaszeniem praktycznym dla osób wyznaczonych.
Jak często powtarzać szkolenie PPOŻ?
Przepisy nie podają terminu. Rozsądna praktyka, którą stosujemy w zakładach, wygląda tak:
- Przy przyjęciu do pracy — zapoznanie z instrukcją bezpieczeństwa pożarowego przed dopuszczeniem do pracy.
- Po zmianie instrukcji — przebudowa, zmiana przeznaczenia pomieszczeń, nowe materiały.
- Przy ćwiczeniach ewakuacyjnych — to najlepszy moment na odświeżenie wiedzy całego zespołu.
- Dla osób wyznaczonych — praktyczna powtórka co 1–2 lata i po każdej zmianie składu.
Dokumentacja, którą warto mieć
- Pisemne wyznaczenie osób do zwalczania pożarów i ewakuacji — imiennie, z datą.
- Potwierdzenie zapoznania pracowników z instrukcją bezpieczeństwa pożarowego.
- Zaświadczenia lub certyfikaty ze szkoleń osób wyznaczonych.
- Protokoły z ćwiczeń ewakuacyjnych z wnioskami.
- Aktualna lista — bez osób, które odeszły z firmy albo zmieniły zmianę.
Najczęstsze pytania
Tak. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej zobowiązuje do zapoznania pracowników z przepisami przeciwpożarowymi, a art. 209(1) Kodeksu pracy nakazuje wyznaczyć pracowników do wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji. Liczba tych osób, ich szkolenie i wyposażenie mają uwzględniać rodzaj i poziom zagrożeń.
Przepisy nie określają częstotliwości szkolenia przeciwpożarowego. W praktyce pracowników zapoznaje się z instrukcją bezpieczeństwa pożarowego przy przyjęciu do pracy i po każdej jej zmianie, a osoby wyznaczone do gaszenia pożarów i ewakuacji odświeżają umiejętności praktyczne co 1–2 lata.
Nie w pełni. Instruktaż ogólny BHP obejmuje podstawowe zasady ochrony przeciwpożarowej, ale nie zastępuje przeszkolenia osób wyznaczonych do zwalczania pożarów i ewakuacji. Te osoby muszą umieć praktycznie użyć sprzętu gaśniczego i przeprowadzić ewakuację.
Przepisy nie podają konkretnej liczby. Ma ona uwzględniać rodzaj i poziom zagrożeń, wielkość obiektu i organizację pracy. W praktyce osoby wyznaczone powinny być obecne na każdej zmianie i na każdej kondygnacji, z uwzględnieniem urlopów i zwolnień.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy, art. 2091 — ISAP
- Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, art. 4 — ISAP
- Państwowa Straż Pożarna — materiały prewencyjne — gov.pl/web/kgpsp
Wpis ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Opisuje stan prawny na dzień publikacji.