Zapamiętaj słowo UDAR: Usta — opadający kącik ust, Dłoń — osłabienie ręki po jednej stronie, Afazja — niewyraźna mowa lub brak rozumienia, Reakcja — natychmiast dzwoń pod 112. Wystarczy jeden z tych objawów, żeby wezwać pomoc.
Zapisz godzinę wystąpienia objawów — od niej zależy, czy możliwe będzie leczenie przyczynowe. Nie podawaj jedzenia, picia ani leków, także aspiryny, i nie wieź chorego samodzielnie — wezwij zespół ratownictwa medycznego.
Test UDAR — sprawdzisz w kilka sekund
| Litera | Co sprawdzasz | Niepokojący objaw |
|---|---|---|
| U — usta | Poproś o uśmiech | Jeden kącik ust opada, twarz jest niesymetryczna |
| D — dłoń | Poproś o uniesienie obu rąk | Jedna ręka opada lub nie da się jej unieść |
| A — afazja | Poproś o powtórzenie prostego zdania | Mowa niewyraźna, bełkotliwa albo brak rozumienia |
| R — reakcja | — | Nie czekaj — dzwoń pod 112 i zapisz godzinę |
Udar mogą zapowiadać także inne nagłe objawy: zaburzenia widzenia w jednym lub obu oczach, bardzo silny ból głowy bez wyraźnej przyczyny, zawroty głowy z utratą równowagi, drętwienie połowy ciała. Kluczowe jest słowo „nagle”.
Co robić przy podejrzeniu udaru
- Zadzwoń pod 112. Powiedz wprost, że podejrzewasz udar, i opisz zauważone objawy.
- Zapisz godzinę. Zanotuj, kiedy pojawiły się objawy — a jeśli nie wiesz, kiedy ostatnio widziano tę osobę w pełni sprawną.
- Zapewnij spokój i bezpieczną pozycję. Posadź lub połóż chorego z lekko uniesioną głową. Nie pozwól mu chodzić.
- Nie podawaj nic doustnie. Udar często zaburza połykanie, więc jedzenie, picie i tabletki grożą zachłyśnięciem.
- Obserwuj oddech i przytomność. Jeśli chory straci przytomność, ale oddycha prawidłowo — pozycja boczna. Jeśli nie oddycha — resuscytacja.
- Przygotuj informacje dla zespołu. Godzina objawów, przyjmowane leki, choroby przewlekłe, dokumentacja medyczna.
Objawy, które pojawiły się i minęły po kilku minutach, mogą oznaczać przemijający atak niedokrwienny. To sygnał wysokiego ryzyka pełnego udaru w najbliższym czasie i także wymaga pilnej pomocy medycznej — nie wizyty u lekarza „przy okazji”.
Dlaczego godzina objawów jest tak ważna?
W udarze niedokrwiennym naczynie doprowadzające krew do mózgu zostaje zablokowane i z każdą minutą obumierają kolejne komórki nerwowe. Leczenie, które może przywrócić przepływ krwi, jest możliwe tylko przez kilka pierwszych godzin od wystąpienia objawów — i lekarz musi wiedzieć, ile czasu minęło.
Dlatego tak ważne jest, żeby nie czekać „aż przejdzie”, nie dzwonić najpierw do rodziny i nie jechać do przychodni. Zespół ratownictwa medycznego zawiezie chorego od razu do szpitala, który leczy udary.
Rozpoznanie stanu nagłego to pierwsza umiejętność
Na szkoleniu uczymy rozpoznawać udar, zawał i zatrzymanie krążenia — i nie mylić ich ze sobą.
Udar czy zawał — jak odróżnić?
| Udar mózgu | Zawał serca | |
|---|---|---|
| Główne objawy | Opadający kącik ust, osłabienie ręki, zaburzenia mowy | Ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej, często promieniujące do ręki lub żuchwy |
| Objawy towarzyszące | Zaburzenia widzenia, równowagi, silny ból głowy | Duszność, zimny pot, nudności, osłabienie |
| Co robisz | 112, godzina objawów, nic doustnie | 112, pozycja siedząca, bez wysiłku |
| Leki | Nie podawaj | Nie podawaj na własną rękę — dyspozytor może zalecić konkretny lek |
Objawy zawału u kobiet, osób starszych i chorych na cukrzycę bywają nietypowe — zamiast bólu w klatce piersiowej może wystąpić duszność, ból brzucha albo ogromne zmęczenie. W obu przypadkach reakcja jest ta sama: 112 bez zwłoki.
Najczęstsze pytania
Za pomocą testu UDAR: poproś o uśmiech i sprawdź, czy kącik ust nie opada, poproś o uniesienie obu rąk i sprawdź, czy jedna nie opada, poproś o powtórzenie prostego zdania i oceń mowę. Wystąpienie choćby jednego z tych objawów oznacza konieczność natychmiastowego wezwania pomocy pod numerem 112.
Nie. Bez badań obrazowych nie da się odróżnić udaru niedokrwiennego od krwotocznego, a w udarze krwotocznym lek przeciwkrzepliwy może pogorszyć stan chorego. Dodatkowo udar często zaburza połykanie, więc tabletki i napoje grożą zachłyśnięciem. Choremu nie podaje się niczego doustnie.
Nadal wezwać pilną pomoc medyczną. Objawy, które pojawiły się i przeminęły, mogą oznaczać przemijający atak niedokrwienny, który jest sygnałem wysokiego ryzyka pełnego udaru w najbliższym czasie. Wymaga to pilnej diagnostyki, a nie odkładania wizyty.
Ponieważ leczenie mogące przywrócić przepływ krwi w udarze niedokrwiennym jest możliwe tylko przez kilka pierwszych godzin od wystąpienia objawów. Lekarz musi wiedzieć, ile czasu minęło, żeby podjąć decyzję o leczeniu. Jeśli godzina nie jest znana, podaje się moment, w którym chory był ostatnio widziany w pełni sprawny.
Podstawa i źródła
- Wytyczne pierwszej pomocy Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC) — erc.edu
- Polska Rada Resuscytacji — polskie wydanie wytycznych — prc.krakow.pl
Wpis ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady medycznej. W razie podejrzenia udaru lub zawału natychmiast dzwoń pod numer 112.