Tak — nauczyciele podlegają przeszkoleniu w zakresie udzielania pierwszej pomocy. Wymaga tego rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, które wskazuje w szczególności nauczycieli prowadzących zajęcia wychowania fizycznego, warsztaty i laboratoria.
Przepisy nie określają jednak ani częstotliwości, ani formy tego szkolenia. Za zapewnienie bezpiecznych warunków — w tym za przeszkolenie kadry i wyposażenie placówki — odpowiada dyrektor.
Kogo dokładnie dotyczy obowiązek?
Przepis wymienia „w szczególności" nauczycieli prowadzących zajęcia o podwyższonym ryzyku urazu — czyli wychowanie fizyczne, warsztaty i laboratoria. Słowo „w szczególności" jest tu kluczowe: to nie jest lista zamknięta, tylko wskazanie priorytetu.
W praktyce, planując szkolenia dla placówek, zawsze rekomendujemy objęcie nim całej kadry pedagogicznej. Powód jest prozaiczny:
- Zasłabnięcie na korytarzu nie wybiera nauczyciela z odpowiednim przeszkoleniem.
- Wycieczki i wyjścia prowadzą różni nauczyciele, nie tylko wuefiści.
- Dyżury na przerwach pełni cała kadra po kolei.
- Świetlica i zajęcia dodatkowe to często kilka godzin z dziećmi poza lekcjami.
Warto też pamiętać o osobach spoza grona pedagogicznego: pracownikach świetlicy, sekretariatu i obsługi. To oni bywają najbliżej zdarzenia.
Nauczyciele, w szczególności prowadzący zajęcia w warsztatach i laboratoriach, a także zajęcia wychowania fizycznego, podlegają przeszkoleniu w zakresie udzielania pierwszej pomocy.
Rozporządzenie MENiS z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (streszczenie)Jak często powtarzać szkolenie?
Przepisy oświatowe nie podają terminu. Nie ma odpowiednika tabeli terminów, jaka obowiązuje przy szkoleniach BHP. To oznacza, że decyzję podejmuje dyrektor.
Praktyka i wytyczne europejskich towarzystw resuscytacyjnych mówią o odświeżaniu umiejętności co 1–2 lata. Powód jest czysto praktyczny: umiejętność uciśnięć klatki piersiowej degraduje się szybko i po roku bez ćwiczeń większość osób uciska za płytko.
Osobno warto zaplanować szkolenie dla każdego nowego nauczyciela — nie czekając na zbiorczy termin dla całej rady.
Czy nauczyciel może podać dziecku lek?
To pytanie budzi najwięcej emocji na szkoleniach w placówkach oświatowych — i nie ma na nie prostej odpowiedzi w jednym przepisie.
Podawanie leków nie należy do obowiązków nauczyciela. Nauczyciel nie jest personelem medycznym i nie można go zobowiązać do wykonywania czynności, które wymagają wiedzy o dawkowaniu, przeciwwskazaniach czy interakcjach.
Jednocześnie w placówkach są dzieci przewlekle chore — z cukrzycą, padaczką, astmą czy alergią wymagającą adrenaliny w ampułkostrzykawce. Praktyka wypracowana przez placówki i rekomendowana przez organy nadzoru opiera się na trzech elementach:
- Pisemna informacja od rodziców o chorobie dziecka wraz z zaświadczeniem lekarskim, w którym lekarz określa nazwę leku, dawkę, sposób i okoliczności podania.
- Pisemne upoważnienie od rodziców dla konkretnej, wskazanej imiennie osoby — i pisemna zgoda tej osoby na przyjęcie tego zadania. Nikogo nie można do tego zobowiązać poleceniem służbowym.
- Procedura zapisana w dokumentacji placówki, znana wszystkim pracownikom i przećwiczona — razem z miejscem przechowywania leku.
Kwestia podawania leków w placówkach oświatowych nie jest uregulowana jednym, jednoznacznym przepisem — opisujemy tu praktykę i kierunek rekomendowany przez organy nadzoru. Procedurę dla swojej placówki skonsultuj z organem prowadzącym oraz z pielęgniarką środowiska nauczania i wychowania.
Wypadek ucznia — co robić po kolei
Rozporządzenie o bezpieczeństwie w szkołach nakłada obowiązek zapewnienia poszkodowanemu opieki i sprowadzenia fachowej pomocy medycznej. W praktyce kolejność wygląda tak:
- Zabezpiecz miejsce i odsuń pozostałe dzieci.
- Udziel pierwszej pomocy w zakresie swoich umiejętności.
- Wezwij pomoc — 112, jeśli sytuacja tego wymaga. Nie zwlekaj z tym „aż zobaczymy, czy przejdzie".
- Powiadom dyrektora i rodziców lub opiekunów prawnych.
- Nie zmieniaj miejsca zdarzenia do czasu oględzin, chyba że zagraża to bezpieczeństwu.
- Sporządź dokumentację — zgłoszenie wypadku i wpis do rejestru wypadków uczniów.
Szkolenie dla rady pedagogicznej
Przyjeżdżamy z fantomami dorosłego, dziecka i niemowlęcia. Scenariusze z realiów placówki: sala gimnastyczna, korytarz, wycieczka. Termin ustalamy pod grafik rady.
Apteczka i wyposażenie placówki
Placówka powinna być wyposażona w apteczki oraz instrukcje udzielania pierwszej pomocy — zasada jest analogiczna do tej w zakładach pracy, którą opisaliśmy we wpisie o apteczce w firmie. Kilka rzeczy specyficznych dla szkół i przedszkoli:
- Sala gimnastyczna i boisko — osobna apteczka, nie tylko ta w gabinecie pielęgniarki.
- Pracownie chemiczna, fizyczna i techniczna — wyposażenie dostosowane do zagrożeń.
- Apteczka wyjazdowa na wycieczki i wyjścia, kompletowana przed każdym wyjazdem.
- Instrukcja i wykaz osób przeszkolonych przy każdej apteczce.
- Leki dzieci przewlekle chorych przechowywane zgodnie z ustaloną procedurą — nie w ogólnej apteczce.
Lista kontrolna dla dyrektora
- Cała kadra pedagogiczna ma udokumentowane przeszkolenie z pierwszej pomocy.
- Nauczyciele WF, warsztatów i pracowni — bezwzględnie przeszkoleni.
- Nowi nauczyciele są szkoleni na bieżąco, nie raz na kilka lat.
- Pracownicy niepedagogiczni też przeszli szkolenie.
- Jest procedura postępowania przy wypadku ucznia, znana wszystkim.
- Jest procedura dla dzieci przewlekle chorych z upoważnieniami na piśmie.
- Apteczki są w sali gimnastycznej i pracowniach, nie tylko w gabinecie.
- Jest apteczka wyjazdowa i ktoś odpowiada za jej kompletowanie.
- W placówce jest AED albo dyrektor wie, gdzie jest najbliższe.
A co z uczeniem samych uczniów?
To osobny obowiązek, wynikający z ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym: zajęcia edukacyjne w zakresie udzielania pierwszej pomocy są realizowane w szkołach, a prowadzić je mają osoby z odpowiednim przygotowaniem. W praktyce realizuje się je głównie w ramach przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa.
Z naszego doświadczenia: pokaz na fantomie dla klasy działa nieporównywalnie lepiej niż rozdział w podręczniku. Dzieci w wieku szkolnym zapamiętują sekwencję uciśnięć, jeśli raz same ją wykonają.
Najczęstsze pytania
Tak. Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach stanowi, że nauczyciele podlegają przeszkoleniu w zakresie udzielania pierwszej pomocy, wskazując w szczególności prowadzących zajęcia w warsztatach, laboratoriach oraz zajęcia wychowania fizycznego. Za przeszkolenie kadry odpowiada dyrektor placówki.
Przepisy oświatowe nie określają częstotliwości ani formy tego szkolenia — decyzję podejmuje dyrektor. Praktyka i wytyczne europejskich towarzystw resuscytacyjnych wskazują na odświeżanie umiejętności co 1–2 lata, ponieważ umiejętność prawidłowych uciśnięć klatki piersiowej degraduje się szybko.
Podawanie leków nie należy do obowiązków nauczyciela i nie można go do tego zobowiązać poleceniem służbowym. W przypadku dzieci przewlekle chorych stosuje się procedurę opartą na pisemnej informacji od rodziców wraz z zaświadczeniem lekarskim, pisemnym upoważnieniu dla imiennie wskazanej osoby oraz jej pisemnej zgodzie, a także na procedurze zapisanej w dokumentacji placówki. Kwestia nie jest uregulowana jednym przepisem, dlatego procedurę należy skonsultować z organem prowadzącym i pielęgniarką środowiska nauczania i wychowania.
Za zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pobytu w szkole odpowiada dyrektor — w tym za przeszkolenie kadry, wyposażenie placówki w apteczki i instrukcje oraz za procedury postępowania przy wypadku. Nauczyciel odpowiada za bezpieczeństwo uczniów podczas prowadzonych przez siebie zajęć.
Tak, rozporządzenie o bezpieczeństwie i higienie dotyczy publicznych i niepublicznych szkół oraz placówek, w tym przedszkoli. W przedszkolu dochodzi jednak specyfika wieku: inne są algorytmy resuscytacji i postępowania przy zadławieniu u dziecka poniżej 1. roku życia oraz u przedszkolaka, dlatego szkolenie powinno obejmować fantom niemowlęcia i dziecka.
Podstawa prawna i źródła
- Rozporządzenie MENiS z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach — ISAP
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. — Prawo oświatowe, art. 68 — ISAP
- Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, art. 8 — ISAP
Wpis ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Sekcja o podawaniu leków opisuje praktykę placówek i kierunek rekomendowany przez organy nadzoru, a nie jednoznaczny przepis. Procedury dla swojej placówki skonsultuj z organem prowadzącym.