Uciśnij ranę bezpośrednio i mocno — dłonią przez opatrunek, gazę albo czysty materiał — i nie puszczaj. To najskuteczniejszy sposób tamowania krwawienia. Następnie załóż opatrunek uciskowy, a jeśli przesiąka, dołóż kolejną warstwę zamiast zdejmować poprzednią.
Opaskę uciskową stosuje się tylko przy krwotoku z kończyny zagrażającym życiu, którego nie da się zatamować uciskiem. Przy każdym dużym krwotoku dzwoń pod 112.
Jak ocenić, z jakim krwawieniem masz do czynienia?
Nie musisz rozpoznawać, czy krwawi tętnica czy żyła — to nie zmienia pierwszego kroku. Ważne jest jedno pytanie: czy krwawienie zagraża życiu.
| Co widzisz | Ocena | Co robisz |
|---|---|---|
| Sączenie, niewielka ilość krwi | Niegroźne | Oczyszczenie i opatrunek |
| Ciągły wypływ, krew przesiąka przez materiał | Poważne | Ucisk bezpośredni, opatrunek uciskowy, 112 |
| Krew wypływa strumieniem lub pulsuje, szybko tworzy się kałuża | Zagraża życiu | Natychmiastowy mocny ucisk, 112, opaska przy kończynie |
Jak zatamować krwotok — krok po kroku
- Zabezpiecz siebie. Załóż rękawiczki z apteczki; jeśli ich nie masz, użyj foliowej torebki lub czystego materiału między dłonią a raną.
- Uciśnij ranę bezpośrednio. Połóż na ranie gazę, kompres lub czysty materiał i uciskaj mocno całą dłonią. Nie zdejmuj ręki, żeby „sprawdzić”.
- Zadzwoń pod 112. Jeśli ktoś jest obok, niech dzwoni, a Ty nie przerywaj ucisku. Poproś też o apteczkę.
- Załóż opatrunek uciskowy. Na kompres połóż zwinięty bandaż lub twardy wałek i obwiąż ciasno bandażem, tak aby ucisk trwał bez Twojej ręki.
- Jeśli przesiąka — dokładaj. Nie zdejmuj przesiąkniętego opatrunku, bo zerwiesz tworzący się skrzep. Połóż kolejną warstwę i uciskaj mocniej.
- Ułóż poszkodowanego i okryj. Połóż go na plecach, okryj kocem lub folią NRC i obserwuj oddech oraz przytomność do przyjazdu pomocy.
Uniesienie kończyny i uciskanie tak zwanych punktów uciskowych nie są już zalecane jako metoda tamowania krwotoku — brakuje dowodów na ich skuteczność, a zabierają czas. Liczy się bezpośredni, mocny i nieprzerwany ucisk na samą ranę.
Kiedy zakładać opaskę uciskową?
Opaska uciskowa jest dla sytuacji wyjątkowych: krwotok z kończyny zagrażający życiu, którego nie udaje się opanować bezpośrednim uciskiem, albo gdy nie możesz go prowadzić, bo musisz zająć się innymi poszkodowanymi.
- Najlepiej fabryczna — improwizowana z paska czy chusty jest znacznie mniej skuteczna.
- Kilka centymetrów powyżej rany, nigdy na stawie.
- Zaciskaj, aż krwawienie ustanie — zbyt luźna opaska może nasilić krwawienie.
- Zapisz godzinę założenia — na opasce, na czole poszkodowanego lub powiedz ją zespołowi.
- Nie poluzowuj i nie zdejmuj — robi to dopiero personel medyczny.
Opatrunek uciskowy trzeba mieć w rękach
Na szkoleniu zakładasz go na czas i na sobie nawzajem. Dopiero wtedy widać, jak mocno trzeba uciskać.
Krwotok z nosa — głowa do przodu, nie do tyłu
To jeden z najbardziej utrwalonych błędów. Odchylenie głowy do tyłu sprawia, że krew spływa do gardła — poszkodowany ją połyka, może wymiotować albo się zachłysnąć, a Ty nie widzisz, czy krwawienie ustało.
- Posadź poszkodowanego i pochyl mu głowę do przodu.
- Uciśnij miękką część nosa — skrzydełka, nie kość — kciukiem i palcem wskazującym.
- Trzymaj 10–15 minut bez puszczania, oddychając ustami.
- Jeśli krwawienie nie ustaje po około 20 minutach albo pojawiło się po urazie głowy — potrzebna jest pomoc medyczna.
Czego nie robić przy krwotoku
- Nie wyjmuj ciała obcego wbitego w ranę — ustabilizuj je opatrunkiem wokół.
- Nie zdejmuj przesiąkniętego opatrunku — dokładaj kolejne warstwy.
- Nie odchylaj głowy do tyłu przy krwotoku z nosa.
- Nie podawaj poszkodowanemu jedzenia ani picia — może wymagać zabiegu.
- Nie zostawiaj go bez obserwacji — przy dużej utracie krwi rozwija się wstrząs.
Najczęstsze pytania
Bezpośrednim, mocnym i nieprzerwanym uciskiem na ranę — dłonią przez gazę, kompres lub czysty materiał. Następnie należy założyć opatrunek uciskowy i wezwać pomoc pod numerem 112. Jeśli opatrunek przesiąka, dokłada się kolejne warstwy, zamiast zdejmować poprzednie.
Uniesienie kończyny nie jest obecnie zalecane jako metoda tamowania krwotoku, podobnie jak uciskanie tak zwanych punktów uciskowych. Brakuje dowodów na ich skuteczność, a zabierają czas. Najważniejszy jest bezpośredni ucisk na samą ranę.
Przy krwotoku z kończyny zagrażającym życiu, którego nie udaje się opanować bezpośrednim uciskiem. Opaskę zakłada się kilka centymetrów powyżej rany, nigdy na stawie, zaciska do zatrzymania krwawienia i zapisuje godzinę założenia. Nie należy jej poluzowywać ani zdejmować — robi to personel medyczny.
Posadzić poszkodowanego, pochylić mu głowę do przodu i uciskać miękką część nosa przez 10–15 minut. Nie należy odchylać głowy do tyłu, ponieważ krew spływa wtedy do gardła. Jeśli krwawienie nie ustaje po około 20 minutach albo pojawiło się po urazie głowy, potrzebna jest pomoc medyczna.
Podstawa i źródła
- Wytyczne pierwszej pomocy Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC) — erc.edu
- Polska Rada Resuscytacji — polskie wydanie wytycznych — prc.krakow.pl
Wpis ma charakter edukacyjny i nie zastępuje szkolenia praktycznego ani porady medycznej. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod numer 112.